سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
342
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
اقتباس بر دو نوع است : 1 - آنكه كلام مورد اقتباس از معناى اصلى خود نقل داده نشده باشد چنانچه چند مثال براى آن نقل شد . 2 - آنكه كلام مزبور از معناى اصلى خود نقل داده شده باشد مانند قول ابن رومى : لئن اخطأت فى مدحي * ك ما اخطأت فى منعى لقد انزلت حاجاتى * بواد غير ذى زرع يعنى : همانا اگر در مدح تو خطاء و اشتباهى مىكردم تو در منع نمودن من از بخشش مرتكب خطاء و اشتباه نمىشدى . بتحقيق كه فرود آورد حاجات و نيازهاى خود را در مكانى كه نيست چيزى در آن مكان . شاهد در اين استكه بيت مذكور از آيه شريفه : ربّنا انّى اسكنت من ذريّتى بواد غير ذى زرع عند بيتك المحرّم ( پروردگارا من فرزندان خويش را در سرزمينى بدون كشت و زرع يعنى بيت الحرام جاى دادم ) . اقتباس شده ولى معناى آيه در اين بيت تغيير داده شده زيرا معناى آن در قرآن شريف آنست كه وادى داراى آب و نبات نيست ولى ابن رومى آن را در بيت مذكور به معناى ديگر تفسير كرده و آن اينستكه وادى نفع و خيرى ندارد . ناگفته نماند كه به منظور وزن و غير آن اگر مختصر تغييرى در كلام مورد اقتباس صورت گرفته باشد اشكالى ندارد مانند قول بعض المقاربه : قد كان ما خفت ان يكونا * انّا الى اللّه راجعونا